Palenisko kotłowe składa się: z komory lub powierzchni paleniskowej, rusztu i popielnika. Ruszt jest to część paleniska, na której spala się paliwo. Wielkość powierzchni rusztu zależy od ilości paliwa, jaką chcemy na nim spalić. Ze względu na obsługę rozróżniamy paleniska ręczne i mechaniczne. Ze względu na ukształtowanie rusztu rozróżniamy paleniska: o ruszcie poziomym (płaskim), o ruszcie pochyłym i o ruszcie schodkowym. Palenisko o ruszcie poziomym może być nieruchome lub może mieć ruszt wędrowny. Ze względu na położenie palenisk w stosunku do powierzchni ogrzewalnej kotła rozróżniamy palenisko wewnętrzne, palenisko dolne i przedpaleniska. W kotłach wodnych opalanych węglem stosuje się przede wszystkim paleniska wewnętrzne; paleniska dolne i przedpaleniska są rzadkością. W paleniskach wewnętrznych należy stosować paliwo wysoko-wartościowe (koks, węgiel orzech itp.). Paliwa gorsze, a zwłaszcza drobnoziarniste (np. miał węglowy), można stosować tylko przy zastosowaniu rusztu wędrownego i podmuchu powietrza. Przedpaleniska stosuje się do paliw niskowartościowych i bardzo wilgotnych, takich np. jak torf czy trociny. Palenisko wewnętrzne ręczne z rusztem płaskim składa się: z rusztu, belek podrusztowych. płyty czołowej, płyty podrusztowej, sklepienia ochronnego i przewału.